Bu bölmədə müxtəlif xəstəlikləri olan şəxslərə ev şəraitində və gündəlik həyatda qulluq göstərilməsi ilə bağlı praktik tövsiyələr təqdim olunur. Tövsiyələr xəstənin rahatlığının təmin edilməsinə, simptomların yüngülləşdirilməsinə, mümkün ağırlaşmaların qarşısının alınmasına və həyat keyfiyyətinin yaxşılaşdırılmasına yönəlib. Xəstəliklər üzrə qulluq xüsusiyyətləri, hərəkət, qidalanma, şəxsi gigiyena və tibbi yardıma ehtiyac yaradan əlamətlər barədə məlumat verilir.

 

   İxtioz zamanı dəriyə gündəlik qulluq

 

Dəriyə müntəzəm qulluq quruluğun, çatların və narahatlığın azaldılmasına kömək edə bilər. Qulluq planı xəstəliyin formasına, yaşa, dəri həssaslığına və həkimin tövsiyələrinə uyğun seçilməlidir.

1. Dərinin nəmləndirilməsi

Dəriyə uyğun nəmləndirici vasitələrdən müntəzəm istifadə dərinin su itkisinin azalmasına və yumşalmasına kömək edə bilər. Vasitənin növü və istifadə tezliyi fərdi qaydada müəyyən edilməlidir. Körpələrdə və geniş dəri zədələnmələri olan şəxslərdə istifadə olunan məhsullar xüsusilə diqqətlə seçilməlidir.

2. Yuyunma və dərinin təmizlənməsi

İlıq su ilə yuyunmaq, dərini sərt şəkildə sürtməmək və qıcıqlandırıcı təmizləyicilərdən uzaq durmaq tövsiyə olunur. Yuyunduqdan sonra dəri yumşaq şəkildə qurulanmalı və həkimin məsləhət gördüyü nəmləndirici vasitə tətbiq edilməlidir.

3. Qabıqlanmış dərinin qorunması

Qabıqları zorla qoparmaq və dərini sərt alətlərlə təmizləmək çatlara, qanamaya və infeksiyaya səbəb ola bilər. Qabıqlanmanın azaldılması üçün xüsusi vasitələr yalnız həkimin tövsiyəsi ilə istifadə olunmalıdır.

4. İstilikdən qorunma

Bəzi ixtioz formalarında tərləmə azala və bədən temperaturunun tənzimlənməsi çətinləşə bilər. Belə hallarda isti mühitdə uzun müddət qalmaqdan çəkinmək, sərin mühit təmin etmək və kifayət qədər maye qəbul etmək vacibdir. Xüsusilə uşaqlar fiziki fəaliyyət zamanı diqqətlə müşahidə edilməlidir.

5. Geyim və ətraf mühit

Yumşaq, dərini qıcıqlandırmayan geyimlər seçilməli, həddindən artıq sürtünməyə səbəb olan materiallardan mümkün qədər uzaq durulmalıdır. Otağın temperaturu və rütubəti xəstənin rahatlığına uyğun saxlanıla bilər.

 

 

   Alzheimer xəstəliyi zamanı qulluq

 

Alzheimer xəstəliyi yaddaşın, düşünmə qabiliyyətinin və gündəlik fəaliyyətləri yerinə yetirmək bacarığının tədricən zəifləməsinə səbəb olan proqressiv beyin xəstəliyidir. Xəstə zaman keçdikcə yaxınlarını tanımaqda, söhbəti izləməkdə, geyinməkdə, yemək yeməkdə və şəxsi gigiyenasını qorumaqda çətinlik çəkə bilər. Bəzi insanlarda narahatlıq, yuxu pozğunluğu, təkrarlanan suallar və evdən çıxıb yolu itirmək kimi hallar da müşahidə olunur.

Düzgün qulluq xəstəliyi aradan qaldırmasa da, xəstənin təhlükəsizliyini, rahatlığını və mümkün qədər müstəqil qalmasını təmin etməyə kömək edir.

Gündəlik qulluq necə təşkil edilməlidir?

Sabit gündəlik rejim yaradın. Yemək, yatmaq, yuyunmaq və gəzinti saatlarının mümkün qədər eyni olmasına çalışın. Tanış mühit və təkrarlanan gündəlik fəaliyyətlər xəstənin özünü daha rahat hiss etməsinə kömək edə bilər.

Sadə və sakit ünsiyyət qurun. Xəstə ilə üzbəüz danışın, göz təması yaradın və qısa, aydın cümlələrdən istifadə edin. Eyni anda bir neçə sual verməyin. Cavab verməsi üçün kifayət qədər vaxt ayırın. Eşitmə və görmə problemləri varsa, uyğun eynək və eşitmə cihazından istifadəni təmin edin.

Yaddaşı dəstəkləyən vasitələrdən istifadə edin. Saat, təqvim, ailə şəkilləri və otaqların üzərindəki yazılı nişanlar xəstənin istiqamətlənməsinə kömək edə bilər. Gündəlik işləri xatırlatmaq üçün sadə qeydlərdən istifadə etmək faydalıdır.

Evdə təhlükəsizliyi təmin edin. Sürüşkən xalçaları və keçidlərdəki maneələri aradan qaldırın, pilləkənləri və hamamı təhlükəsizləşdirin. Dərmanları, məişət kimyəvi maddələrini, iti alətləri və digər təhlükəli əşyaları əlçatmaz yerdə saxlayın. Xəstənin evdən çıxıb yolu itirmək riski varsa, uyğun təhlükəsizlik tədbirləri görün.

Şəxsi qulluq zamanı səbirli olun. Geyinmək, çimmək və yemək yemək üçün xəstəyə vaxt verin. Mümkün qədər özü edə bildiyi işləri yerinə yetirməsinə imkan yaradın. Kömək edərkən onun ləyaqətini və şəxsi məxfiliyini qoruyun.

Qidalanma və maye qəbulunu izləyin. Yemək zamanı diqqəti yayındıran amilləri azaldın, qidanı rahat qəbul edə biləcəyi şəkildə təqdim edin. İştahanın azalması, çəki itkisi və ya udma çətinliyi yaranarsa, həkimlə məsləhətləşin.

Davranış dəyişiklikləri zamanı nə etmək lazımdır?

Xəstə eyni sualı təkrar-təkrar verə, keçmiş hadisələri indiki zamanla qarışdıra və ya tanış insanı tanımaya bilər. Belə hallarda mübahisə etmək, onu danlamaq və səhvini sübut etməyə çalışmaq narahatlığı artıra bilər. Sakit cavab vermək, hisslərini anlamağa çalışmaq və diqqətini tanış fəaliyyətə yönəltmək daha faydalıdır.

Qəfil yaranan çaşqınlıq, güclü yuxululuq və ya davranışda kəskin dəyişiklik yalnız Alzheimer xəstəliyi ilə əlaqələndirilməməlidir. İnfeksiya, susuzlaşma, ağrı və dərmanların təsiri kimi səbəblər də ola bilər. Belə hallarda tibbi qiymətləndirmə lazımdır.

 

   Parkinson xəstəliyi zamanı qulluq

 

Parkinson xəstəliyi hərəkətə nəzarət edən beyin sistemlərinin fəaliyyətində dəyişikliklərlə əlaqəli, uzunmüddətli və tədricən inkişaf edən nevroloji xəstəlikdir. Əsas əlamətlərə hərəkətlərin ləngiməsi, əzələlərin sərtləşməsi, titrəmə və tarazlığın pozulması daxildir. Bəzi xəstələrdə qəbizlik, yuxu pozğunluğu, əhval dəyişiklikləri, danışıq və udma çətinlikləri də müşahidə edilə bilər.

Xəstəliyin gedişi hər insanda fərqli olduğuna görə qulluq planı xəstənin ehtiyaclarına, hərəkət imkanlarına və həkim tövsiyələrinə uyğun qurulmalıdır.

Gündəlik qulluq necə təşkil edilməlidir?

Hərəkətliliyi qoruyun. Həkim və fizioterapevtin tövsiyəsinə uyğun olaraq gəzinti, yüngül hərəkətlər və tarazlıq məşqləri gündəlik rejimə daxil edilə bilər. Xəstəni yorğunluq və ağrı yaradan hərəkətlərə məcbur etməyin.

Yıxılma riskini azaldın. Evin keçidlərini boş saxlayın, otaqları yaxşı işıqlandırın, sürüşkən xalçaları götürün. Hamamda tutacaqlar, ehtiyac olduqda isə yerimə vasitələri istifadə edin. Xəstə ayağa qalxarkən və dönərkən tələsməməlidir.

Gündəlik işlərdə müstəqilliyi dəstəkləyin. Geyinmək və yemək yemək üçün əlavə vaxt ayırın. Düymələri bağlamaq çətindirsə, rahat geyimlər və uyğun köməkçi vasitələr seçin. Xəstənin bacardığı işləri onun əvəzinə dərhal yerinə yetirməyin.

Dərmanların vaxtında qəbuluna diqqət edin. Parkinson xəstəliyində bəzi dərmanların təsiri qəbul vaxtından asılıdır. Dərmanları təyin olunmuş vaxtda vermək, qəbul saatlarını qeyd etmək və müalicəni özbaşına dəyişməmək vacibdir. Yeni əlamətlər və ya dərmanın təsirinin zəifləməsi müşahidə olunarsa, həkimə məlumat verin.

Qidalanma və udmanı izləyin. Xəstənin dik vəziyyətdə oturmasına, kiçik tikələrlə və tələsmədən yeməsinə kömək edin. Yemək zamanı öskürək, boğulma hissi, səsin yaş və ya xırıltılı olması udma çətinliyinə işarə edə bilər. Belə hallarda həkimə müraciət edin.

Qəbizliyin qarşısını almağa çalışın. Həkimin məsləhətinə uyğun maye qəbulu, liflə zəngin qidalar və fiziki fəallıq bağırsaq fəaliyyətini dəstəkləyə bilər. Maye məhdudiyyəti olan xəstələrdə qəbul edilən mayenin miqdarı fərdi müəyyən edilməlidir.

Hansı hallarda tibbi yardım lazımdır?

Təkrarlanan yıxılmalar, udma çətinliyi, səbəbsiz çəki itkisi, hallüsinasiyalar və ya yaddaşda nəzərəçarpan dəyişikliklər barədə həkimə məlumat verilməlidir. Qəfil ağırlaşma, huşun itməsi və ya nəfəsalma çətinliyi təcili qiymətləndirmə tələb edir.

 

   İnsultdan sonrakı dövrdə qulluq

 

İnsult beyində qan dövranının pozulması nəticəsində yaranır və insanın hərəkət, nitq, yaddaş, udma və özünəqulluq qabiliyyətinə təsir göstərə bilər. İnsultdan sonra bərpa prosesi hər xəstədə fərqli olur. Bəzi insanlar qısa müddətdə gündəlik fəaliyyətlərinə qayıdır, digərlərinə isə uzunmüddətli qulluq və reabilitasiya lazım gəlir.

Qulluğun əsas məqsədi xəstənin təhlükəsizliyini təmin etmək, itirilmiş funksiyaların bərpasını dəstəkləmək və hərəkətsizliklə əlaqəli ağırlaşmaların qarşısını almaqdır.

Gündəlik qulluq necə təşkil edilməlidir?

Hərəkət və reabilitasiyaya dəstək olun. Həkim və fizioterapevtin göstərişlərinə uyğun hərəkət məşqləri aparın. Xəstənin qol və ayaqlarını hərəkət etdirərkən onları dartmayın və zədələnmiş çiyindən tutaraq qaldırmayın. Ayağa qalxma və yerimə zamanı yıxılma riskini nəzərə alın.

Düzgün bədən vəziyyətini qoruyun. Xəstə yataqda uzanarkən və oturarkən bədəninin rahat vəziyyətdə olmasına diqqət edin. Hərəkət imkanları məhdud olan şəxslərdə bədən vəziyyətinin müntəzəm dəyişdirilməsi və təzyiqin azaldılması dəri zədələnməsi riskini azaldır.

Udma təhlükəsizliyinə diqqət edin. İnsultdan sonra udma çətinliyi yarana bilər. Yemək və içmək zamanı öskürək, boğulma hissi və ya səsin dəyişməsi müşahidə olunarsa, bunu həkimə bildirin. Udma qabiliyyəti qiymətləndirilməyən xəstəyə ağızdan qida və maye verməzdən əvvəl tibbi göstəriş alın. Qidanın yumşaqlığı və mayelərin qatılığı mütəxəssis tərəfindən müəyyən edilməlidir.

Nitq və ünsiyyəti dəstəkləyin. Xəstə danışmaqda çətinlik çəkirsə, onu tələsdirməyin və cümlələrini tamamlamağa çalışmayın. Sadə suallar verin, cavab verməsi üçün vaxt ayırın. Ehtiyac olduqda şəkillər, yazı və işarələrdən istifadə edin.

Dəriyə və şəxsi gigiyenaya diqqət edin. Dərini təmiz və quru saxlayın. Xüsusilə daban, oma və digər təzyiqə məruz qalan nahiyələri yoxlayın. Sidik və nəcis saxlaya bilməmə hallarında dərinin qorunması üçün uyğun qulluq vasitələrindən istifadə edin.

Dərman və təzyiq nəzarətini davam etdirin. Həkimin təyin etdiyi dərmanları düzgün qəbul etmək, qan təzyiqini və digər göstəriciləri tövsiyə olunan qaydada izləmək təkrar insult riskinin azaldılmasına kömək edir. Dərmanları özbaşına dayandırmayın.

Hansı əlamətlər təhlükəlidir?

Üzdə qəfil əyilmə, yeni yaranan qol və ya ayaq zəifliyi, danışığın qəfil pozulması, görmə itkisi və ya qəfil tarazlıq pozğunluğu təkrar insultun əlaməti ola bilər.

 

 

   Onkoloji xəstəliklər zamanı qulluq

 

Onkoloji xəstəliklər zamanı qulluq xəstəliyin növündən, mərhələsindən, aparılan müalicədən və insanın ümumi sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Müalicə müddətində və xəstəliyin irəlilədiyi dövrdə ağrı, yorğunluq, iştahasızlıq, ürəkbulanma, qəbizlik, yuxu pozğunluğu və emosional gərginlik yarana bilər.

Gündəlik qulluq necə təşkil edilməlidir?

Ağrıya nəzarət edin. Xəstədən ağrının yerini, şiddətini və nə zaman artdığını soruşun. Ağrının səviyyəsini 0-dan 10-a qədər qiymətləndirmək olar: 0 — ağrı yoxdur, 10 — təsəvvür edilə bilən ən şiddətli ağrıdır. Ağrıkəsiciləri təyinata uyğun verin və təsiri barədə həkimə məlumat verin. Ağrı güclənirsə, dərmanın dozasını özbaşına artırmayın.

Qidalanmanı xəstənin vəziyyətinə uyğunlaşdırın. İştaha azaldıqda kiçik porsiyalarla, daha tez-tez yemək təklif etmək faydalı ola bilər. Xəstənin qəbul edə bildiyi və xoşladığı qidalara üstünlük verin. Udma çətinliyi, davamlı qusma və ya nəzərəçarpan çəki itkisi olduqda mütəxəssis məsləhəti alın. Xəstəni yeməyə məcbur etməyin.

Yorğunluq və zəifliyi nəzərə alın. Gün ərzində istirahət vaxtı planlaşdırın, vacib fəaliyyətləri xəstənin özünü daha yaxşı hiss etdiyi saatlara salın. İmkan daxilində yüngül hərəkət və qısa gəzintilər faydalı ola bilər, lakin xəstənin vəziyyəti nəzərə alınmalıdır.

Müalicənin yan təsirlərini izləyin. Ürəkbulanma, qusma, qəbizlik, ishal, ağız boşluğunda yaralar və dəri dəyişiklikləri barədə tibb işçisinə məlumat verin. Ağız boşluğunu yumşaq vasitələrlə təmiz saxlamaq, dodaqların qurumasının qarşısını almaq və uyğun maye qəbulunu təmin etmək rahatlığı artıra bilər.

İnfeksiyadan qorunmağa diqqət edin. Əlləri yumaq, xəstəlik əlamətləri olan insanlarla yaxın təmasdan çəkinmək və müalicə komandasının tövsiyələrinə əməl etmək vacibdir. Kimyaterapiya zamanı infeksiya riski arta bilər.

Psixoloji dəstək göstərin. Xəstəni dinləyin, qorxu və narahatlıqlarını ifadə etməsinə imkan yaradın. İstəmədiyi söhbətlərə və fəaliyyətlərə məcbur etməyin. Məxfiliyinə, seçimlərinə və müstəqilliyinə hörmət edin.

Hansı əlamətlər zamanı həkimə müraciət edilməlidir?

Kimyaterapiya alan xəstədə 38°C və ya daha yüksək hərarət təcili qiymətləndirmə tələb edə bilər. Belə halda dərhal müalicə komandası ilə əlaqə saxlayın. Güclü nəfəs darlığı, dayanmayan qanaxma, şüur dəyişikliyi, maye qəbul edə bilməmə və ya davamlı qusma zamanı da təcili tibbi yardım lazım ola bilər.

 

   Demensiya zamanı qulluq

 

Demensiya yaddaş, düşünmə, dil, davranış və gündəlik fəaliyyət qabiliyyətində yaranan pozulmaları əhatə edən ümumi anlayışdır. Alzheimer xəstəliyi demensiyanın ən çox rast gəlinən səbəblərindən biridir. Demensiyası olan insan tanış yerlərdə istiqamətini itirə, söhbəti izləməkdə çətinlik çəkə, əşyaların yerini unuda və ya gündəlik işləri yerinə yetirmək üçün köməyə ehtiyac duya bilər.

Qulluğun əsas məqsədi insanın təhlükəsizliyini, ləyaqətini və mövcud imkanlarını qorumaq, gündəlik həyatını mümkün qədər rahat təşkil etməkdir.

Gündəlik qulluq necə təşkil edilməlidir?

Tanış və sakit mühit yaradın. Mebelin yerini tez-tez dəyişməyin, otaqları yaxşı işıqlandırın və lazımsız səs-küyü azaldın. Əşyaların sabit yerlərdə saxlanılması xəstənin onları tapmasını asanlaşdıra bilər.

Ünsiyyəti sadələşdirin. Qısa cümlələrdən istifadə edin, bir dəfəyə bir tapşırıq verin. Xəstənin cavabını gözləyin və lazım olduqda dediklərinizi sakit şəkildə təkrarlayın. Onu danlamaq, utandırmaq və yaddaşını yoxlamaqdan çəkinin.

Gündəlik fəaliyyətlərə cəlb edin. Paltar seçmək, süfrə hazırlamaq, şəkillərə baxmaq, musiqi dinləmək və yüngül gəzinti kimi fəaliyyətlər insanın imkanlarına uyğunlaşdırıla bilər. Məqsəd mükəmməl nəticə əldə etmək deyil, onun iştirakını və rahatlığını qorumaqdır.

Qidalanma və şəxsi gigiyenanı izləyin. Xəstə yemək yeməyi unuda, kifayət qədər maye qəbul etməyə bilər. Yemək vaxtlarını xatırladın, ehtiyac olduqda kömək edin. Çimmək və geyinmək zamanı məxfiliyi qoruyun və hər addımı izah edin.

Təhlükəsizlik tədbirləri görün. Dərmanların qəbuluna nəzarət edin, yıxılma riskini azaldın və evdən çıxıb yolu itirmək ehtimalını nəzərə alın. Xəstənin təkbaşına təhlükəli fəaliyyətlər göstərib-göstərmədiyini mütəmadi qiymətləndirin.

Davranış dəyişikliklərinin səbəbini araşdırın. Narahatlıq, aqressivlik, gecə oyanmaları və təkrarlanan hərəkətlər ağrı, aclıq, yorğunluq, qorxu, qəbizlik və ya digər sağlamlıq problemləri ilə əlaqəli ola bilər. Əvvəlcə ehtimal olunan səbəbi müəyyənləşdirməyə çalışın.

Nə zaman tibbi qiymətləndirmə lazımdır?

Qəfil çaşqınlıq, yeni yaranan hallüsinasiyalar, güclü yuxululuq, qızdırma və ya davranışda kəskin dəyişiklik tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Bu əlamətlər infeksiya, susuzlaşma, dərman təsiri və ya başqa kəskin problemlərlə əlaqəli ola bilər.

Baxıcıya tövsiyə: Demensiyası olan insanın davranışını qəsdən edilən hərəkət kimi qiymətləndirməyin.

 

 

   Ağciyər xroniki obstruktiv xəstəliyi zamanı qulluq

 

Ağciyər xroniki obstruktiv xəstəliyi (AXOX) ağciyərlərdə hava axınının davamlı məhdudlaşması ilə xarakterizə olunan xəstəlikdir. Əsas əlamətləri nəfəs darlığı, uzunmüddətli öskürək və bəlğəm ifrazıdır. Xəstəlik fiziki fəaliyyəti məhdudlaşdıra, gündəlik işləri çətinləşdirə və xəstədə narahatlıq yarada bilər.

Düzgün qulluq nəfəsalma çətinliyinin idarə olunmasına, gündəlik fəaliyyətin qorunmasına və xəstəliyin kəskinləşməsi riskinin azaldılmasına kömək edir.

Gündəlik qulluq necə təşkil edilməlidir?

Nəfəsalma üçün rahat şərait yaradın. Nəfəs darlığı zamanı xəstənin dik oturmasına və ya bir qədər irəli əyilərək qollarını dayaq üzərinə qoymasına kömək edin. Bu vəziyyət bəzi insanlarda nəfəsalmağı asanlaşdıra bilər. Xəstəni uzanmağa məcbur etməyin, onun üçün rahat olan vəziyyəti seçin.

Tütün tüstüsündən qoruyun. Evdə siqaret çəkilməməli, otaqlar mütəmadi havalandırılmalı və kəskin qoxulardan, tüstüdən, tozdan mümkün qədər uzaq durulmalıdır. Siqaret çəkən xəstəyə tərgitmə prosesində tibbi dəstək təklif etmək faydalıdır.

Dərmanlardan düzgün istifadəni təmin edin. İnhalyatorların düzgün istifadəsi müalicənin effektivliyi üçün vacibdir. Xəstə inhalyatoru istifadə etməkdə çətinlik çəkirsə, həkim və ya tibb bacısından istifadə qaydasını yenidən izah etməsini istəyin. Dərmanların dozasını özbaşına dəyişməyin və təyin olunmuş müalicəni dayandırmayın.

Fiziki fəallığı imkan daxilində qoruyun. Qısa gəzintilər və yüngül hərəkətlər xəstənin vəziyyətinə uyğun planlaşdırıla bilər. Gündəlik işləri kiçik hissələrə bölün, aralarda istirahət etməsinə imkan yaradın. Uyğun xəstələrdə ağciyər reabilitasiyası hərəkət imkanlarını və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər.

Qidalanmaya diqqət edin. Nəfəs darlığı səbəbindən böyük porsiyalarla yemək çətin ola bilər. Kiçik porsiyalarla daha tez-tez qidalanmaq rahatlıq yarada bilər. Çəki itkisi və ya qidalanma çatışmazlığı müşahidə edilərsə, həkimlə məsləhətləşin.

Narahatlığı azaltmağa kömək edin. Nəfəs darlığı qorxu və təşviş yarada bilər. Xəstə ilə sakit danışın, onu rahat vəziyyətə gətirin və həkimin öyrətdiyi nəfəsalma üsullarını tətbiq etməsinə kömək edin. Dodaqları büzərək yavaş nəfəsvermə bəzi xəstələrdə nəfəs darlığını yüngülləşdirə bilər.

Hansı əlamətlər təhlükəlidir?

Nəfəs darlığının qəfil və ya nəzərəçarpacaq dərəcədə artması, dodaqlarda göyərmə, şüur bulanıqlığı, döş qəfəsində güclü ağrı və ya xəstənin danışa bilməyəcək qədər təngnəfəs olması təcili tibbi yardım tələb edə bilər. Bəlğəmin miqdarının və rənginin dəyişməsi, öskürəyin artması və hərarət kimi əlamətlər də həkimə bildirilməlidir.

 

   Şəkərli diabet zamanı xüsusi qulluq

 

Şəkərli diabet qanda şəkərin səviyyəsinin yüksəlməsi ilə xarakterizə olunan xroniki xəstəlikdir. Uzun müddət nəzarətsiz qalan diabet gözlərə, böyrəklərə, sinirlərə, ürək-damar sisteminə və ayaqlara zərər verə bilər. Bununla belə, düzgün müalicə, sağlam qidalanma və gündəlik özünənəzarət ağırlaşmaların riskini azaltmağa kömək edir.

Xəstəyə qulluq zamanı əsas məqsəd qan şəkərinin həkimin müəyyən etdiyi hədlərdə saxlanmasına, dərmanların düzgün qəbuluna və ağırlaşmaların erkən aşkarlanmasına dəstək olmaqdır.

Gündəlik qulluq necə təşkil edilməlidir?

Qan şəkərini mütəmadi izləyin. Qlükoza ölçmələri həkimin tövsiyəsinə uyğun aparılmalıdır. Nəticələri, qəbul edilən dərmanları və müşahidə olunan əlamətləri qeyd etmək müalicənin qiymətləndirilməsinə kömək edir. Ölçmə tezliyi diabetin növündən, istifadə olunan dərmanlardan və xəstənin vəziyyətindən asılıdır.

Balanslaşdırılmış qidalanmaya üstünlük verin. Tərəvəz, paxlalılar, tam taxıllı məhsullar və uyğun zülal mənbələri qidalanmanın əsasını təşkil edə bilər. Şirin içkilərin və əlavə şəkərin qəbulunu məhdudlaşdırın. Qidalanma planı xəstənin müalicəsinə, gündəlik fəaliyyətinə və digər xəstəliklərinə uyğunlaşdırılmalıdır.

Dərmanları düzgün qəbul edin. İnsulin və digər şəkərsalıcı dərmanlar təyin edilmiş qaydada istifadə olunmalıdır. Xüsusilə insulin qəbul edən şəxslərdə yeməyin gecikməsi, fiziki fəallığın artması və dərman dozası qan şəkərinin düşməsinə səbəb ola bilər. Dərmanların dozasını özbaşına dəyişməyin.

Ayaqlara hər gün qulluq edin. Ayaqların altını və barmaqların arasını gündəlik yoxlayın. Kəsik, qabarcıq, çat, qızartı, şişkinlik və rəng dəyişikliyinə diqqət yetirin. Ayaqları ilıq su ilə yuyun, yaxşı qurulayın və dərinin quruluğu varsa, uyğun nəmləndirici vasitədən istifadə edin. Nəmləndiricini barmaqların arasına çəkməyin.

Ayaqları zədələrdən qoruyun. Ayağa uyğun, rahat ayaqqabı və corab geyinin. Ayaqyalın gəzməyin. Döyənəkləri, qabarcıqları və dırnaq problemlərini özünüz kəsməyə və ya kimyəvi vasitələrlə müalicə etməyə çalışmayın.

Fiziki fəallığı qoruyun. Xəstənin vəziyyətinə uyğun gəzinti və digər hərəkətlər qan şəkərinin idarə olunmasına kömək edə bilər. Fiziki fəallıqdan əvvəl və sonra qan şəkərinin yoxlanılması ehtiyacı istifadə edilən dərmanlardan asılıdır.

Qan şəkəri düşərsə nə etmək lazımdır?

Qan şəkərinin düşməsi — hipoqlikemiya — tərləmə, titrəmə, ürəkdöyünmə, qəfil aclıq, başgicəllənmə və çaşqınlıqla özünü göstərə bilər.

Xəstənin şüuru aydındırsa və təhlükəsiz uda bilirsə, onun əvvəlcədən öyrədilmiş hipoqlikemiya planına əməl edin. Bir çox hallarda 15 qram tez sorulan karbohidrat qəbul etmək və 15 dəqiqədən sonra qan şəkərini yenidən ölçmək tövsiyə olunur. Qan şəkəri hələ də aşağıdırsa, müvafiq plana uyğun tədbir təkrarlana bilər.

Xəstə huşunu itiribsə, qıcolma keçirirsə və ya uda bilmirsə, ağızdan heç bir qida və ya maye verməyin. Təcili tibbi yardım çağırın. Qlükaqon təyin edilibsə və istifadə qaydası məlumdursa, müvafiq təlimata uyğun tətbiq oluna bilər.